Als Nederland uitslaapt: de ploeg van zeven uur

Het is zondagochtend, even voor zeven. Op de dijk fietst één persoon met een rugzak en een thermosfles. In de verte brandt licht op de derde verdieping van het verpleeghuis. Bij de huisartsenpost gaat de eerste telefoon al. Nederland slaapt nog. De zorg niet.

De overdracht om zeven uur

Wie om zeven uur binnenkomt, komt niet binnen in een leeg gebouw. De nachtploeg is er nog. Aan de balie liggen de sleutels, op de afdeling hangt de geur van koffie die te lang heeft gestaan. De overdracht is het hart van de ochtend: “Mevrouw De Wit heeft slecht geslapen.” “Meneer Bakker heeft om vier uur pijnstilling gehad.” “Bij kamer 12 ging het licht om half zes al aan.”

Het is een uitwisseling van feiten, maar ook van zorg. De nachtploeg draagt niet alleen taken over, maar ook wat er tussen de regels gebeurde. Wie onrustig was. Wie huilde. Wie om drie uur een hand vastpakte. En de ochtendploeg neemt dat mee, de dag in.

Wie er dan wél staat

Op zo’n ochtend staat er een hele keten klaar. In het ziekenhuis lopen de eerste controles. In het verpleeghuis worden gordijnen opengetrokken en wordt gevraagd hoe de nacht was. In de thuiszorg gaat de eerste bel om kwart over zeven, soms eerder. Kraamverzorgenden zijn al uren wakker geweest. In de apotheek met weekenddienst wordt de eerste spoedvraag uitgezocht. Op de huisartsenpost zit de triagist al achter de telefoon, met een kop thee die koud wordt.

En dat allemaal op een moment waarop de rest van het land nog moet beslissen of het vandaag een tweede kop koffie wordt of toch een croissantje op de bank.

Wat er ontbreekt op zo’n ochtend

Er is niets mis met werken op zondag. Veel zorgmedewerkers kiezen er zelfs voor: minder drukte, meer tijd, een andere band met patiënten. Maar er ontbreekt ook iets. De verjaardagsbrunch die net zonder jou begint. De voetbalwedstrijd van je kind waar je net naast staat. De kerkdienst, de markt, de krant die opengeslagen op tafel ligt. De zondagse wandeling met je vader.

Het zijn geen dramatische gemissen. Het zijn gewone dingen. En juist daarom tellen ze.

Feestdagen: geen uitzondering, maar de regel

Met Kerst is de afdeling versierd, maar de visite komt later. Met oud en nieuw klinkt het vuurwerk buiten, terwijl binnen de dienst gewoon doorgaat. Op Koningsdag staan er oranje tompoezen in de koffiekamer, maar de eerste cliënt van de dag wacht niet tot de vrijmarkt voorbij is. Pasen, Hemelvaart, tweede kerstdag: de zorg kent ze allemaal, maar niet als vrije dagen. Ze kent ze als dagen waarop er ook gewerkt wordt.

Dat is geen klacht. Het is een beschrijving. En het is precies de reden waarom dank aan deze ploegen iets extra’s mag hebben.

Bedanken voor de dienst die niemand ziet

Je hoeft geen groot gebaar te maken. Sterker nog: kleine dingen blijven vaak langer hangen. Een paar ideeën die passen bij de ochtendploeg, de avonddienst en de feestdagenploeg:

• Een kaartje dat maandagochtend klaarligt. Schrijf het op zondag, geef het maandag af bij de balie of de teamleider. De weekendploeg is dan misschien vrij, maar ziet het als ze terugkomt. En de maandagploeg ziet meteen dat er iemand heeft opgelet.
• Dank aan de nachtploeg om kwart over zeven. Tijdens of vlak na de overdracht, kort en concreet: “Ik zag dat jij vannacht bij mijn moeder bleef staan.” Niet lang, wel precies.
• Een appje naar de teamleider. Eén zin over wat je zag, met de voornaam en de afdeling erbij. Teamleiders bewaren zulke berichten vaak langer dan een bos bloemen.
• Iets lekkers voor de koffiekamer. Geen dure cadeaus, wel een doos koekjes of een zak mandarijnen voor de dienst. Check even wat de afdeling mag aannemen; veel zorginstellingen hebben daar afspraken over.
• Vraag hoe de dienst was. Dat is misschien wel het eenvoudigste. Niet “bedankt voor alles”, maar “hoe was het vannacht?”. Echte belangstelling is een vorm van dank die je niet hoeft in te pakken.

Waarom dat maandagkaartje werkt

Een kaartje dat op maandagochtend op de afdeling ligt, doet iets bijzonders. Het is niet bedoeld voor de camera. Het is niet meteen weg. Het blijft liggen, tussen de sleutels en de overdrachtsmap. Iemand leest het hardop voor. Iemand anders zegt: “Kijk, die mevrouw van kamer 9.” En dan gaat de dienst gewoon verder, maar met een klein beetje meer zon in de gang.

Tot slot

De zorg gaat door als Nederland uitslaapt. Op zondagochtend om zeven uur, op tweede kerstdag, op de avond dat het regent en de rest van de straat films kijkt. Dat verdient geen standbeeld. Wel een naam, een kaartje en af en toe de vraag hoe het echt was. Juist voor de ploeg die er staat wanneer wij nog in bed liggen.