Dank voor de Goede Zorg All articles
Zorgverhalen

Een buik met een verhaal: de stomaverpleegkundige als gids naar een nieuw normaal

Dank voor de Goede Zorg
Een buik met een verhaal: de stomaverpleegkundige als gids naar een nieuw normaal

Photo: MarleneBustos232, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

Er zijn van die momenten in het ziekenhuis die je van tevoren niet kunt oefenen. De eerste blik op een stoma is er één. De operatie is achter de rug, de narcose is uitgewerkt, de familie is geweest, en dan is het stil. En dan ligt daar ineens een zakje op je buik waar je nooit om hebt gevraagd.

Precies op dat moment komt er meestal iemand binnen die daar vaker heeft gestaan. Niet meteen met een folder, maar met een stoel. De stomaverpleegkundige.

De eerste blik op een onbekende buik

De meeste mensen weten niet dat het beroep bestaat, tot ze er een nodig hebben. Dat is niet gek: tot het moment dat je het nodig hebt, is het een rol die je niet opvalt. Daarna is het ineens degene die je het vaakst ziet, het vaakst belt en het vaakst iets durft te vragen.

De eerste ontmoetingen zijn ongemakkelijk. Niet omdat de verpleegkundige ongemakkelijk doet — meestal juist niet — maar omdat er iets naar buiten is gekomen wat eigenlijk binnen hoort te blijven. Poep, plas, lucht. Mensen schamen zich, kijken weg, verontschuldigen zich. Sommigen huilen. Anderen maken grapjes, wat vaak op hetzelfde neerkomt.

Een goede stomaverpleegkundige weet dat. Die zegt niet meteen dat het wel went. Die gaat eerst even zitten, vraagt hoe het echt gaat, en pas daarna komt het materiaal tevoorschijn. Want een stoma is geen technisch probleem met een oplossing, het is een nieuw hoofdstuk in iemands leven dat toevallig op de buik begint.

Meer dan een zakje plakken

Praktisch gezien is het werk behoorlijk technisch: eenmalige materialen, huidplooien, plakranden, vergoedingen via de leverancier, maatwerk per lichaam. Het ene lichaam is het andere niet. Een buik met littekens van eerdere operaties, een huid die snel irriteert, iemand die veel zit of juist veel loopt. Allemaal dingen die bepalen welk materiaal werkt en welk materiaal na twee uur al loslaat.

In Nederland gebeurt dat vaak op de stomapolikliniek, maar net zo goed via de telefoon, of bij iemand thuis aan de keukentafel. Het zijn de kleine dingen die het verschil maken: een belletje op vrijdagmiddag ('heb je nog genoeg, het is bijna weekend'), een extra doosje achter de hand, of een uitleg in gewone taal waarom het de vorige keer toch ging lekken.

En dan zijn er de vragen die niet in de folder staan. Mag ik nog zwemmen? Kan ik nog fietsen? Wat als het lekt in de trein of op mijn werk? Hoe vertel ik het aan mijn kinderen, aan mijn date, aan mijn collega's? Mag ik nog seks hebben, en voelt dat hetzelfde? Het zijn vragen waar in een druk spreekuur snel aan voorbij wordt gegaan, en waar deze verpleegkundige juist de tijd voor neemt.

Het gesprek dat nergens anders gevoerd wordt

Een stoma verandert niet alleen je buik. Het verandert je ochtendroutine, je garderobe, je vakantieplannen, je zelfbeeld. Zo'n gesprek duurt geen tien minuten, en het is niet altijd een gesprek dat je met je partner wilt voeren. Soms is het makkelijker tegen iemand die alles al eens heeft gezien en er niet van schrikt.

Daar zit de onzichtbare helft van het werk. Niet in de materialen, maar in het luisteren. In het herhalen van dezelfde uitleg zonder te zuchten. In het erkennen dat het oneerlijk is, ook als er niets aan te doen valt. In het doorvragen als iemand zegt dat het wel gaat.

Vaak is de stomaverpleegkundige de enige bij wie een patiënt eerlijk durft te zijn over hoe het écht gaat. En vaak is zij — of hij, want het is geen beroep voor één sekse — ook degene die als eerste hoort dat het thuis niet goed loopt.

Waarom het dankjewel hier vaak later komt

Na een operatie bedankt bijna iedereen de chirurg. Logisch: die heeft de tumor weggehaald, of in elk geval het leven weer op de rails gezet. De stomaverpleegkundige zit een verdieping lager, in een spreekkamer met een plank vol voorbeeldmateriaal, en hoort dat dankjewel zelden.

Toch is het juist deze specialist bij wie mensen later terugkomen. Soms jaren later, met een foto van een kleinkind, een vakantieverhaal, of gewoon om te zeggen dat het goed is gekomen. Voor veel zorgmedewerkers is dat het mooiste compliment dat bestaat: een leven dat weer loopt.

En daarom is een dankjewel aan deze verpleegkundige geen beleefdheidje, maar iets dat blijft liggen. Het bevestigt wat in de drukte van een poli snel verdwijnt: dat het luisteren net zo belangrijk was als het behandelen.

Zo zet je de stomaverpleegkundige in het zonnetje

Je hoeft geen groot gebaar te maken. Een kaartje aan het einde van een behandeltraject doet meer dan men denkt, vooral als er een paar concrete herinneringen in staan ('dat u op vrijdag toch nog terugbelde'). Een mailtje naar de afdeling met de naam van de verpleegkundige erbij komt vaak op het juiste bureau terecht. En een verhaal op Dank voor de Goede Zorg — hoe kort ook — laat zien dat er achter elk stomazakje een mens zit die geholpen heeft.

Voor wie zelf een stoma heeft (gehad): noem de naam bij de volgende controle. Zeg het hardop. Het is even wennen, maar het kost niets en het werkt langer door dan een bos bloemen.

Want de mensen die je leren kijken zonder weg te kijken, verdienen het om zelf ook gezien te worden.

All Articles

Related Articles

Een vaste stoel, een vaste stem: waarom de dialyseverpleegkundige een eigen hoofdstuk verdient

Een vaste stoel, een vaste stem: waarom de dialyseverpleegkundige een eigen hoofdstuk verdient

De vaste gast aan de keukentafel: een portret van de wondverpleegkundige

De vaste gast aan de keukentafel: een portret van de wondverpleegkundige

Van bloedvlek tot steriel pakket: de ploeg achter elke operatie

Van bloedvlek tot steriel pakket: de ploeg achter elke operatie